Er bereiken ons nog steeds klachten van leden die door Visual Rights Group (of ‘VRG’, voorheen gekend als Permission Mission) of gelijkaardige buitenlandse organisaties zoals PicRights en AFP worden aangemaand forse schadevergoedingen te betalen voor het zogenaamd onrechtmatig gebruik van foto’s op hun websites. Organisaties zoals VRG grazen in opdracht van fotografen en persagentschappen het internet af op zoek naar inbreuken op het auteursrecht en sturen vervolgens een gepeperde rekening waarbij zo goed als geen onderhandeling mogelijk is.

We willen hier benadrukken dat foto’s doorgaans auteursrechtelijk beschermde werken zijn en je dus de voorafgaande toestemming van de fotograaf of het persagentschap dient te hebben, wil je een foto op je website plaatsen. Ook als het een foto betreft bij een artikel of column die je zelf geschreven hebt. Hetzelfde principe geldt bij portretfoto’s: ook als je zelf het onderwerp bent van de foto, liggen de rechten bij de fotograaf of diens rechthebbenden.

Je verkrijgt deze toestemming het best schriftelijk: een ondertekende licentie-overeenkomst biedt de beste garantie. Deze overeenkomst moet duidelijk vermelden welk gebruik mogelijk is (met name eigen website; sociale media; powerpoint tijdens lezingen; op website uitgeverij, lezingensite Literatuur Vlaanderen, VAV e.a. …)

Wil je graag eigen teksten die je voor een krant of magazine schreef op je website plaatsen, zorg dan dat je hierover duidelijke afspraken maakt met je opdrachtgever en maak dat je zowel de toestemming hebt om je tekst als om de bijgevoegde foto’s te reproduceren.

Controleer je website en vergeet ook de backoffice niet. De bots die worden ingezet om inbreuken op te sporen, kunnen ook op beelden stoten die door internetgebruikers niet waargenomen kunnen worden. Wees hier dus alert voor!

Krijg je toch een brief in de bus en kan je niet aantonen dat je de schriftelijke toestemming hebt om tot reproductie over te gaan, dan adviseren we jullie eerst volgende vragen te stellen:

• betreft het een originele en dus door het auteursrecht beschermde foto?
• is de beschermingsduur van het auteursrecht verstreken?
• val je onder één van de uitzonderingen op het auteursrecht?
• kan de organisatie die je aanschrijft aantonen dat ze de rechten op het betreffende werk heeft van de fotograaf of het agentschap?
• is de vergoeding die ze vorderen redelijk en billijk?

Dat laatste is vaak het grootste probleem. Zelfs als er sprake zou zijn van een auteursrechtelijke inbreuk, dan nog zijn de bedragen die worden gevorderd zo disproportioneel met de vermeende inbreuk en geleden schade dat ze niets meer te maken hebben met het beschermen van auteursrechten, maar alles met het in stand houden van een verdienmodel.

Deze praktijk wordt ook wel ‘auteursrecht-trolling’ genoemd. In het intellectueel eigendomsrecht betekent ‘trolling’ dat rechten op een buitensporig agressieve of opportunistische manier worden afgedwongen. Het doel is daarbij niet zozeer om de oorspronkelijke maker te beschermen, maar vooral om geld te verdienen door anderen onder druk te zetten.

Deze vorm van misbruik werd door sommige rechtbanken reeds een halt toegeroepen. Zo werden sommige bedrijven wel degelijk veroordeeld omdat ze te hoge schadevergoedingen eisten.

Volgens de EU-regels moeten rechters namelijk iemand die bewust (of had moeten weten dat hij) auteursrechten schendt, verplichten om de werkelijke schade te vergoeden. Dat kan alleen als duidelijk kan worden aangetoond dat er een oorzakelijk verband is tussen de inbreuk en de effectief geleden schade. De vergoeding mag met andere woorden dus geen penaliserend karakter hebben, maar moet puur bedoeld zijn om de schade te herstellen. Als het moeilijk is om de precieze schade te berekenen, mag de rechter ook een vast (forfaitair) bedrag opleggen. Dat bedrag moet dan minstens gebaseerd zijn op wat een normale, vrijwillige licentievergoeding zou zijn geweest.

Je hoeft dus niet zonder meer akkoord te gaan met het bedrag dat wordt geëist. Vraag dus zeker om de gevorderde vergoeding toe te lichten. 

Naast deze vergoeding, worden meestal ook de redelijke kosten voor de invordering meegerekend. Deze vaste kosten voor de activiteiten van opsporing, onderzoek en documentatie die VRG sowieso aanrekent (en terug te vinden zijn op haar website) kunnen enkel wanneer kan worden aangetoond dat er een verband is tussen deze kosten en de inbreuk en wanneer deze redelijk en evenredig zijn.

Ga na of je de licentievergoeding kan achterhalen die je werkelijk had moeten betalen, of wat er doorgaans wordt gevraagd voor gelijkaardig gebruik van gelijkaardige werken. Doe op basis van dit onderzoek een redelijk tegenvoorstel.

Tot slot: hoewel het beschermen van auteursrechten uiteraard een legitiem doel is, roept de methode van grootschalig webscrapen die deze bedrijven gebruiken juridische vragen op. Is deze methode wel conform de GDPR? …